Komórki macierzyste nie są źródłem wiecznej młodości (Science Proof nr 4)

Termin Komórka macierzysta ma problem marketingowy. Brzmi to teraz jak odmłodzenie, kuracja komórkowa i biologiczny restart za jednym naciśnięciem przycisku.

Prawdziwa biologia jest mniej spektakularna – i właśnie dlatego bardziej fascynująca.

Komórki macierzyste to brak tajemnego zapasu wiecznej młodościSą Państwo wyspecjalizowani Rezerwy, dzięki którym nasz organizm zachowuje tkanki, zastępuje zużyte komórki i reaguje na uszkodzenia.

Komórki macierzyste posiadają dwie kluczowe właściwości:

Komórki macierzyste są zdolne do samoodnawiania. Podczas podziału mogą powstawać kolejne komórki macierzyste tego samego rodzaju.

A komórki macierzyste mogą dawać początek komórkom progenitorowym, z których powstają wyspecjalizowane komórki danej tkanki – na przykład komórki krwi, skóry czy mięśni.[2]

Nie ma czegoś takiego jak jedna, uniwersalna komórka macierzysta. Krwiotwórcze komórki macierzyste pełnią inne funkcje niż komórki macierzyste znajdujące się w skórze, jelitach czy mięśniach. Embrionalne komórki macierzyste oraz sztucznie przeprogramowane komórki iPS mają z kolei inny potencjał niż dorosłe, tkankowo swoiste komórki macierzyste.

Komórki macierzyste nie działają w pojedynkę. Żyją one w tak zwanej niszy: lokalnym środowisku złożonym z sąsiadujących komórek, naczyń krwionośnych, przekaźników sygnałowych, składników odżywczych oraz struktur macierzy pozakomórkowej.

To środowisko decyduje między innymi o tym, czy komórka macierzysta odpoczywa, dzieli się, czy tworzy nowe komórki. Regeneracja nigdy nie jest więc tylko właściwością komórki. Jest wynikiem działania całego systemu.

Z wiekiem komórki macierzyste mogą tracić swoją zdolność regeneracyjną. Jednocześnie zmienia się ich otoczenie: przewlekłe stany zapalne o niewielkim natężeniu, zaburzenia mitochondrialne, zmieniona komunikacja międzykomórkowa oraz komórki starzejące się wpływają na sygnały docierające do niszy komórek macierzystych.

Współczesne badania nad starzeniem się określają dlatego wyczerpanie komórek macierzystych jako jedną z dwunastu powiązanych ze sobą oznak starzenia się.[3]

Ważne jest tutaj słowo „powiązane ze sobą”. Starzenie nie powstaje na skutek pojedynczego uszkodzonego przełącznika. Młoda komórka w biologicznie niekorzystnym środowisku to jeszcze nie działające odmłodzenie.

W medycynie Longevity często mówi się o mezenchymalnych komórkach macierzystych, w skrócie MSC. W wielu kontekstach bardziej precyzyjnym określeniem jest mezenchymalne komórki zrębu.

Ich możliwe działanie tłumaczy się dziś nie tylko tym, że przekształcają się one w nową tkankę. W centrum uwagi znajdują się raczej sygnały, które mogą wpływać na stan zapalny, funkcję naczyń krwionośnych, odpowiedź immunologiczną i procesy naprawcze.

Właśnie ten potencjał jest obecnie badany również w kontekście niedołężności związanej z wiekiem.

Wiele twierdzeń dotyczących komórek macierzystych i Longevity opiera się na badaniach z hodowli komórkowych, modelach zwierzęcych lub relacjach z doświadczeń. To badanie poszło o ważny krok dalej: było randomizowane, kontrolowane placebo i analizowało kilka dawek w odniesieniu do jasno zdefiniowanego problemu klinicznego.

Zmierzono nie tylko wartość laboratoryjną, ale funkcję fizyczną istotną w codziennym życiu.

To sprawia, że wyniki są istotne. Nie oznacza to jednak, że są ostateczne.

Uczestnicy nie byli osobami zdrowymi, lecz cierpieli na łagodną lub umiarkowaną niedołężność. Wyników nie można zatem po prostu odnieść do osób zdrowych.

Nie badano ani długości życia, ani biologicznych markerów starzenia. Badanie nie wykazuje, że laromestrocel odmładza ludzi ani przedłuża im życie.

Było to badanie II fazy typu 2b, mające na celu ustalenie dawki, z udziałem 148 leczonych uczestników i dziewięciomiesięcznym okresem obserwacji. Aby terapia mogła zostać uznana za ustaloną, potrzebne są kolejne, większe i niezależne badania, a także wiarygodne dane długoterminowe.

Kilku autorów było zatrudnionych u Producenta Longeveron lub ujawniło powiązania finansowe z firmą. Nie umniejsza to wartości danych, ale należy do przejrzystej oceny.[1]

Medycyna komórek macierzystych nie jest z zasady futurystyczną wizją. Transplantacja krwiotwórczych komórek macierzystych stosowana jest od dziesięcioleci w leczeniu określonych chorób układu krwionośnego i immunologicznego. Również w przypadku skóry i rogówki istnieją już ugruntowane zastosowania regeneracyjne.[4]

Od tego trzeba wyraźnie odróżnić ogólne oferty anti-aging. Obecnie żadna terapia komórkami macierzystymi nie jest klinicznie uznana za sposób na spowolnienie normalnego procesu starzenia. Wiele zastosowań znajduje się na wczesnym etapie badań lub jest promowanych poza ramami rzetelnie kontrolowanych badań naukowych.[4]

Zamrażanie komórek może zachować materiał biologiczny do wykorzystania w przyszłości. Nie oznacza to jednak automatycznie zachowania skuteczności przyszłej terapii.

To, czy przechowywane komórki będą kiedyś oferować konkretne korzyści zdrowotne, zależy od rodzaju komórek, sposobu pobrania, przetwarzania, jakości, wskazania oraz klinicznie zweryfikowanego zastosowania.

Krioprezerwacja jest zatem możliwością techniczną – a nie dowodem na późniejsze odmłodzenie.

Kluczowe pytanie brzmi zapewne nie tylko: jak wprowadzić do organizmu nowe komórki macierzyste?

Co najmniej równie ważne jest pytanie: jak zachować funkcję istniejących komórek macierzystych oraz ich niszy? W jaki sposób stan zapalny, metabolizm, aktywność fizyczna, zdrowie naczyń krwionośnych i komunikacja międzykomórkowa wpływają na ich działanie? I kiedy terapia komórkowa rzeczywiście przewyższa bardziej ukierunkowaną interwencję?

Właśnie w tym miejscu medycyna regeneracyjna mogłaby odegrać istotną rolę. Nie jako obietnica wiecznej młodości, lecz jako bardziej precyzyjna medycyna służąca zachowaniu funkcji organizmu.

Komórki macierzyste należą do najważniejszych narzędzi biologicznych naszego organizmu. Bez komórek macierzystych wiele tkanek nie mogłoby być ani na bieżąco odnawianych, ani naprawianych po uszkodzeniach.

Z wiekiem ta rezerwa się zmniejsza. Badania naukowe zaczynają rozumieć, jak współdziałają w tym procesie komórka, nisza, Układ odpornościowy i metabolizm.

Nowe badanie fazy 2b dotyczące kruchości (gebrechlichkeit) dostarcza budującego sygnału. Nic więcej – ale też nic mniej.